Pre nego što i ono malo zapisanog pređe u zaborav, a buduće generacije ne budu imale dovoljno činjenica i istorija nastavila da se prekrajava tako da od nje ostane tek neka nepovezana nebula i haos svega i ničega, evo jedna priča o Drugom Svetkom ratu u Jugoslaviji kroz dve brigade u kojoj sasvim mladi ljudi odlučno stupaju i za sobom ostavljaju svoju mladost.
Ljubica beše navršila tek 19 godina kada je sa svojom sestrom odlučila da bude deo borbe protiv neprijatelja 1942 godine. Postala je deo 18 Slavonske udarne brigade koja se borila protiv ustaša u Našicama, Velikoj, Slavonskoj Požegi odakle je i baka, Slavonskom Brodu, Koprivnici, Đakovu.
16. 2. 1944. godine kod sela Vrpolja (na pruzi Beograd-Zagreb) 18 Slavonska udarna brigada uspeva da uništi transportni voz sa 6 vagona. 21. 4. 1944 nakon teške dvodnevne borbe povlače se u oslobađanju sela Đurđeva kod Našica od 400 ustaša i pojačanja koje je došlo. Potpomognute ustaške snage napadaju jedinicu ali ubrzo zato 18 Slavonska brigada uzvraća udarac tako što napada nemačko uporište kod Osjeka. Iz Slavonske Požege poznat je komandant 12 Slavonske udarne brigade- Nikola Demonja.
Ljubica Kaloper, kasnije Vojvodić, bila je na položaju radiotelegrafistkinje sa poznavanjem nemačkog, francuskog i kasnije italijanskog jezika.
Vojvodić Jovana Stevo, rođen 1919 godine u Buševiću, Donji Lapac, Lika, Srbin, član NOB-a od 27.07.1941 godine bio je u Prvoj Krajiškoj brigadi od 6.1.1943 godine kao komandir čete, kasnije je vremenom postavljen i za čin pukovnika.
Dedin brat od strica- Vojvodić Luke Maniša, rođen 1920 u istom mestu, sa pristupom NOB-u istog datuma, bio je u brigadi od januara 1943, 2-ga četa, 3-ći bataljon kao politički delegat voda.
Još jedan dedin brat od strica Vojvodić Marka Đuro, rođen 1922 bio je u NOB-u od iste godine i u brigadi od istog datuma kao politički komesar iste čete i voda. Poginuo je 19.4.1945.
Prva Krajiška udarna brigada
Jedan od prvih okršaja bili su-Brankovac i Piskavica u junu 1942 godine. Na Kozari su zadavani takvi teški udarci da su Nemci uspevali da je drže opkoljenu. Napredovanja neprijatelja bila su zaustavljana u narednim teškim bitkama kada su Nemci u januaru 1943 počeli da kreću ka Lici i Kordunu, Baniji i Bosanskoj Krajini. Brigada je, zajedno sa drugim divizijama, odbijala neprijateljske jedinice pa je krajem iste godine usledio marš na oslobađanje Srbije i Beograda.
Među prvim oslobođenim gradovima bili su Lim, Foča, Višegrad, Mokra gora. Mnogi meštani raznih sela su se usput uključivali u narodnooslobodilačku borbu. U odlobađanju Beograda, brigada je nanela neprijatelju najviše štete u regionu Avale (i Jajinaca).
Nakon reorganizacije i pripreme, jedinice Prve Krajiške brigade prikupili su snagu za istupanje prema Sremskom frontu.
Mnogo je poznatih narodnih heroja iz ove brigade i zapravo svaki od njih je heroj, ali od zabeleženih najznačajnijih su Ivica Marušić Ratko, Jovo Kecman Panin, Mile Tubić, Mirko Kesić Kešo.
Pre rata, deda Stevo je na odsluživanju vojnog roka stare jugoslovenske, kraljevske vojske, bio u Crnoj Gori. Po povratku, pokrenuo je 1941. ustanak u svom rodnom kraju, u Lici, zajedno sa svojom braćom. Imao je isto 19 godina. I dalje postoji njegov pleteni drveni kofer koji je sa sobom poneo u Crnu goru.
Sinovi i kćerke Bosanske Krajine, Like, Slavonije (koji su najvećim delom činili ove dve brigade u kojoj su bili moji baka i deka) doneli su sa sobom ustanički duh. Ustaničke brigade, pod zastavom bratstva i jedinstva naših naroda i narodnosti dali su mladost i živote, kratke živote. Međusobno sećanje drugarstva koji je ostao zabeležen u “Spomenarima” drugova i drugarica, blizak odnos starešina i boraca, neotuđivo sećanje na ljubav i poštovanje, krasilo je Partizane, naše ustanike u borbi protiv agresora.
Jedna od zabeleženih priča iz rata:
Baka i deka se upoznaju 1945. u Novoj Gradiški i od tada imaju divan, voljen, čuvan, moderan brak gde se dvoje gledaju sa divljenjem, jednako zasluženim poštovanjem dve individue. Baka je bila jedna od prvih žena koje su vozile auto. Proputovala je mnoge države Azije i neke od njenih omiljenih zemalja bile su Azerbejdžan sa gradom Baku, Malezija sa Kuala Lumpur, Šri Lanka, Singapur i mnoge druge. Njena volja za životom, visprenost, poznavanje mnogih jezika, krasile su njen lik i njena dela. Njena povezanost sa Stevom nije prestala ni nakon njegove smrti posle duge bolesti. Kratko smo bili i sa bakom, koja je od tuge napustila svet u mojoj šestoj godini.
Sumrak nastade. I ono, što se kroz muku i žrtvu mladih ljudi gradilo, rasulo se u stotine komadića, kao neka autoimuna bolest.
Iz Ljubičinog spomenara-
“Sve će proči kao mutna reka”
Korišćeni su izvori iz Spomenice Prve Krajiše udarne brigade izdate 1985 od strane Skupštine opštine Prijedor kao i knjige o ratnoj prošlosti naših naroda i narodnosti o monografiji Prve krajiške udarne proleterske brigade izdate 1981 godine od strane Vojnoizdavačkog zavoda.
Down the Horizon 